Cz\u0142owieka szczeg\u00f3lnie kszta\u0142tuje miejsce i czas w jakim \u017cyje, a tak\u017ce kultura i religia. W polskiej kulturze, w XX wieku narodzi\u0142 i wychowa\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki szczeg\u00f3lnym okoliczno\u015bciom \u017cycia fenomen, jakim jest pisarz, poeta i wielki znawca Biblii, Roman Brandstaetter. Skupia\u0142 w sobie wielkie talenty, niezwyk\u0142e dzieje i zdarzenia, nadzwyczajn\u0105 \u0142ask\u0119. <\/p>\n\n
Dzi\u015b widzimy, \u017ce Pan B\u00f3g potrzebowa\u0142 takiego cz\u0142owieka. Przez niego prowadzi wielu ludzi do g\u0142\u0119bszej wiary. Ufamy, \u017ce przez jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 chce przyprowadza\u0107 do wiary w Jezusa jako Prawdziwego Mesjasza syn\u00f3w i c\u00f3rki Izraela. <\/p>\n\n
Roman Brandstetter to wybitny i nadzwyczajnie utalentowanym pisarz i t\u0142umacz. By\u0142 \u017bydem wychowanym w religii moj\u017ceszowej. By\u0142 Polakiem, przedwojennym absolwentem polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie, doktorem filozofii paryskiej Sorbony. W wieku dojrza\u0142ym z ca\u0142\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 i wolno\u015bci\u0105 ustami wyzna\u0142 i w sercu uwierzy\u0142, \u017ce Jezus Chrystus z Nazaretu jest Synem Bo\u017cym, Panem i Zbawicielem (por. Rz 10,9). To si\u0119 sta\u0142o w Jerozolimie, w czasie II Wojny \u015awiatowej. <\/p>\n\n
Roman Brandstaetter was born in 1906 in Tarnow, Poland, to a practicing Jewish family of the intelligentsia. Love of Scripture was instilled in him from his early childhood. Thanks to his mother, he became familiar with the Word of God and the beauty of Polish language. She would read the Bible to him in its Polish translation by Jakub Wujek. Thanks to his grandfather, Roman would learn the Bible in its original language – Hebrew – by reading it together. His wealthy parents hired a nanny to help with his upbringing: Marynia, a Polish Catholic. During her strolls with little Romek, she would bring him to Tarnow Cathedral for a short prayer. One day, after the prayer before the miracculous image of the Crucified, he asked her: <\/p>\n\n
– Kto to jest? Ten cz\u0142owiek w koronie cierniowej, przybity do krzy\u017ca? Kto to jest?
Ogarn\u0105\u0142 go l\u0119k. Czu\u0142, \u017ce ta Posta\u0107 wisz\u0105ca na krzy\u017cu – dlaczego wisi na krzy\u017cu? dlaczego w cierniowej koronie? po co? w jakim celu? znajduje si\u0119 w jakim\u015b niewidzialnym kr\u0119gu, kt\u00f3rego nie umia\u0142 przekroczy\u0107. Nikogo jednak nie prosi\u0142 o wyja\u015bnienie trapi\u0105cych go niepewno\u015bci. Ten rozpi\u0119ty na krzy\u017cu Cz\u0142owiek, nape\u0142nia\u0142 go coraz wi\u0119kszym niepokojem.
Wszyscy oni: rodzice i ukochany dziadek zostali zamordowani przez Niemc\u00f3w w Treblince. Brandstaetter dotar\u0142 do Wilna. Z Wilna, kt\u00f3re znalaz\u0142o si\u0119 najpierw pod okupacj\u0105 sowieck\u0105 a p\u00f3\u017aniej chwilowo zosta\u0142o przej\u0119te przez Litwin\u00f3w, dzi\u0119ki pomocy i dobroci ludzi, dzi\u0119ki dzia\u0142aniu Bo\u017cej Opatrzno\u015bci dotar\u0142 przez Moskw\u0119 do Jerozolimy, \u015awi\u0119tego Miasta prorok\u00f3w, kr\u00f3l\u00f3w, \u015bwi\u0105tyni Izraela. \u015awi\u0119tego Miasta Chrystusa, Jego \u017cycia, nauczania, \u015bmierci i zmartwychwstania. Miasta o tak wielkiej i zarazem tragicznej historii, jak wielka i tragiczna jest historia narodu \u017bydowskiego. <\/p>\n\n
W Jerozolimie pracowa\u0142 w nas\u0142uchu radiowym Polskiej Agencji Telegraficznej. Ale przede wszystkim chodzi\u0142 \u015bladami Jezusa. Modli\u0142 si\u0119 na miejscach po kt\u00f3rych chodzi\u0142 Jezus z Nazaretu. Czyta\u0142 wytrwale Ewangeli\u0119. <\/p>\n\n
Zdumiewa\u0142 go autentyzm \u015bwi\u0119tego tekstu. Jak wspomina\u0142, szczeg\u00f3lne wra\u017cenie zrobi\u0142y na nim opisy miejsc m\u0119ki Chrystusa, ale te\u017c proste opisy klimatu i pogody. Kt\u00f3rego\u015b dnia trafi\u0142 w Ewangelii wg \u015bw. \u0141ukasza na s\u0142owa: Gdy ujrzycie chmur\u0119 podnosz\u0105c\u0105 si\u0119 na zachodzie, zaraz m\u00f3wicie: Deszcze idzie. I tak bywa. A gdy wiatr wieje z po\u0142udnia, powiadacie: B\u0119dzie upa\u0142. I bywa. Ob\u0142udnicy, umiecie rozpoznawa\u0107 wygl\u0105d ziemi i nieba, a jak\u017ce obecnego czasu nie rozpoznajecie? I dlaczego sami z siebie nie rozr\u00f3\u017cniacie tego, co jest s\u0142uszne? (\u0141k 12,54-57). Tego dnia, w Jerozolimie by\u0142a w\u0142a\u015bnie taka pogoda\u2026 <\/p>\n\n
Wojna mia\u0142a si\u0119 ku ko\u0144cowi. A\u017c przysz\u0142a grudniowa noc, jak j\u0105 sam nazwa\u0142 \u201enoc biblijna\u201d. Wspomina\u0142: Sko\u0144czy\u0142em prac\u0119 po p\u00f3\u0142nocy. Zapali\u0142em papierosa. Wsta\u0142em od sto\u0142u, rozejrza\u0142em si\u0119 po pokoju i przypomnia\u0142em sobie, \u017ce nie mam w domu nic do czytania. Zatrzyma\u0142em wzrok na le\u017c\u0105cej stercie starych tygodnik\u00f3w. Wyci\u0105gn\u0105\u0142em na chybi\u0142 trafi\u0142 kilka numer\u00f3w. Z jednego z nich wypad\u0142a na pod\u0142og\u0119 du\u017cych rozmiar\u00f3w wk\u0142adka. Podnios\u0142em j\u0105. By\u0142a to reprodukcja rze\u017aby z XVII wieku Innocenza da Palermo z ko\u015bcio\u0142a San Damiano w Asy\u017cu, przedstawiaj\u0105ca ukrzy\u017cowanego Chrystusa. Spojrza\u0142em na reprodukcj\u0119. Wyobra\u017ca\u0142a Chrystusa w chwil\u0119 po Jego \u015bmierci. Z p\u00f3\u0142rozchylonych warg uszed\u0142 ostatni oddech. Kolczasta korona spoczywa\u0142a na Jego g\u0142owie jak gniazdo uwite z cierni. Mia\u0142 oczy zamkni\u0119te, ale widzia\u0142. G\u0142owa Jego wprawdzie opad\u0142a bezsilnie ku prawemu ramieniu, ale na twarzy malowa\u0142o si\u0119 skupione zas\u0142uchanie we wszystko, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 dzia\u0142o. <\/p>\n\n
Ten martwy Chrystus \u017cy\u0142. Pomy\u015bla\u0142em: B\u00f3g. I, w\u0142o\u017cywszy reprodukcj\u0119 do teczki, wyszed\u0142em. [\u2026] Wprawdzie jeszcze kilkakrotnie ciemna strona wieczno\u015bci rzuca\u0142a g\u0142\u0119boki cie\u0144 na obszary mojego czasu i wprowadza\u0142a wiele zam\u0119tu i nie\u0142adu w moje \u00f3wczesne dni, mimo to dzieje tej biblijnej nocy s\u0105 dla mnie smug\u0105 najwspanialszego \u015bwiat\u0142a, jakie widzia\u0142em w moim \u017cyciu (fragmenty autobiograficznej ksi\u0105\u017cki Romana Brandstaettera \u201eKr\u0105g biblijny\u201d). Z tym gazetowym wizerunkiem Chrystusa ju\u017c nigdy Brandstaetter rozsta\u0142. Wisia\u0142 na \u015bcianie w jego pokoju. By\u0142 natchnieniem pisarskim. Prosi\u0142, by w\u0142o\u017cono go do jego trumny.
Swego prze\u017cycia nigdy nie traktowa\u0142 w kategoriach nawr\u00f3cenia, poniewa\u017c by\u0142 przecie\u017c zawsze cz\u0142owiekiem g\u0142\u0119boko wierz\u0105cym i moralnym. To by\u0142o dla niego dope\u0142nienie wiary \u017cydowskiej. Nowy Testament prze\u017cy\u0142 jako spe\u0142nienie obietnicy Boga zawartej w Starym Testamencie. To by\u0142a \u0142aska spotkania z Chrystusem, tak jak on tak\u017ce \u017bydem. To by\u0142o najwi\u0119ksze szcz\u0119\u015bcie jego \u017cycia. Sam wyzna\u0142: Wielkie dziedzictwo duchowe wsp\u00f3lne chrze\u015bcijanom i \u017bydom upewnia mnie w przekonaniu, \u017ce moje \u201eodej\u015bcie\u201d od judaizmu, moja \u201ezdrada\u201d, jak to chcieliby widzie\u0107 niekt\u00f3rzy, nie jest odej\u015bciem w znaczeniu dos\u0142ownym. Ja dotykam obu kra\u0144c\u00f3w \u0142uku. Ja czekam na ten wielki Most. Chcia\u0142bym post\u0119powa\u0107 tak jakby mieszka\u0142 we mnie B\u00f3g. <\/p>\n\n
Sakrament chrztu \u015bwi\u0119tego przyj\u0105\u0142 w Ko\u015bciele Katolickim we W\u0142oszech, w 1946 roku. Po zawierusze wojennej wr\u00f3ci\u0142 do Polski. Do\u015bwiadczywszy r\u00f3\u017cnych trudno\u015bciach ze strony komunist\u00f3w, osiad\u0142 w Poznaniu. Tu pisa\u0142 dramaty, wiersze, hymny inspirowane Bibli\u0105. Tu powsta\u0142y opowiadania zwi\u0105zane z kolejn\u0105 fascynacj\u0105 Brandstaettera \u2013 \u015bw. Franciszkiem z Asy\u017cu. T\u0142umaczy\u0142 z j\u0119zyka hebrajskiego i greckiego Pismo \u015awi\u0119te. T\u0142umaczenia genialne, na rang\u0119 Biblii ks. Jakuba Wujka. Niestety, nie zdo\u0142a\u0142 przet\u0142umaczy\u0107 ca\u0142ego Nowego Testamentu, tylko cz\u0119\u015b\u0107 jego ksi\u0105g. Skromne, niezwykle pracowite \u017cycie, wierno\u015b\u0107 Panu Bogu, modlitwa, Msza \u015awi\u0119ta, sakramenty. <\/p>\n\n
W Poznaniu (1967-1973) powsta\u0142o najwi\u0119ksze literackie arcydzie\u0142o Romana Brandstaettera \u2013 czterotomowa powie\u015b\u0107: \u201eJezus z Nazarethu\u201d. Napisana krystaliczn\u0105 polszczyzn\u0105, ale przede wszystkim ukazuj\u0105ca Chrystusa, Jego czasy, Jego \u017cycie oczyma \u017cydowskimi. \u017bydowskim sposobem my\u015blenia. Powie\u015b\u0107 egzegetyczna, pozwalaj\u0105ca zrozumie\u0107 \u015bwiat i nar\u00f3d w kt\u00f3rym na ziemi\u0119 zst\u0105pi\u0142 B\u00f3g, by dokona\u0107 dzie\u0142a odkupienia. Obja\u015bnia wiele niezrozumia\u0142ych dla nas fragment\u00f3w Ewangelii. Tekst, kt\u00f3ry jest \u015bwiadectwem wiary w Chrystusa historycznego. Ukazuje Jezusa nie wed\u0142ug naszych, \u0142aci\u0144skich wyobra\u017ce\u0144, ale jako Tego, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy w sobie wielko\u015b\u0107 i \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 starotestamentowego Boga Jahwe i Syna Bo\u017cego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 prawdziwym Cz\u0142owiekiem konkretnym kraju, w kulturze, \u201ew pe\u0142ni czas\u00f3w\u201d, w narodzie, kt\u00f3ry powo\u0142a\u0142 do istnienia, wychowywa\u0142 i prowadzi\u0142 B\u00f3g. <\/p>\n\n
Tekst pe\u0142en realistycznych opis\u00f3w, ale jednocze\u015bnie wielkiej poetyki. Oto dwa przyk\u0142ady takiej pe\u0142nej natchnienia poezji: fragment opisu zwiastowania i zmartwychwstania:
Nagle poczu\u0142a na sobie cie\u0144, kt\u00f3ry j\u0105 coraz szczelniej otula\u0142. Otworzy\u0142a oczy i spostrzeg\u0142a, \u017ce pada na ni\u0105 cienista smuga, chocia\u017c na roz\u017carzonym niebie nie by\u0142o ani jednego ob\u0142oku, ale mimo to cie\u0144 pada\u0142 od ob\u0142oku, gdy\u017c cie\u0144 by\u0142 ob\u0142okiem, a ob\u0142ok cieniem, a razem byli Szechin\u0105, obecno\u015bci\u0105 Jahwe. Jego mieszkaniem i objawieniem, cienisto-ob\u0142ocznym JESTEM, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 w krew Miriam i wraz z krwi\u0105 wype\u0142ni\u0142 wszystkie kom\u00f3rki jej cia\u0142a, a\u017c do ostatnich granic jej jestestwa. Opu\u015bci\u0142a powieki\u201d. <\/p>\n\n
Tekst pe\u0142en realistycznych opis\u00f3w, ale jednocze\u015bnie wielkiej poetyki. Oto dwa przyk\u0142ady takiej pe\u0142nej natchnienia poezji: fragment opisu zwiastowania i zmartwychwstania:
Nagle poczu\u0142a na sobie cie\u0144, kt\u00f3ry j\u0105 coraz szczelniej otula\u0142. Otworzy\u0142a oczy i spostrzeg\u0142a, \u017ce pada na ni\u0105 cienista smuga, chocia\u017c na roz\u017carzonym niebie nie by\u0142o ani jednego ob\u0142oku, ale mimo to cie\u0144 pada\u0142 od ob\u0142oku, gdy\u017c cie\u0144 by\u0142 ob\u0142okiem, a ob\u0142ok cieniem, a razem byli Szechin\u0105, obecno\u015bci\u0105 Jahwe. Jego mieszkaniem i objawieniem, cienisto-ob\u0142ocznym JESTEM, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 w krew Miriam i wraz z krwi\u0105 wype\u0142ni\u0142 wszystkie kom\u00f3rki jej cia\u0142a, a\u017c do ostatnich granic jej jestestwa. Opu\u015bci\u0142a powieki\u201d. <\/p>\n\n
\u201eZmartwychwstanie.
W \u201eJezusie z Nazarethu\u201d w usta Chrystusa s\u0105 w\u0142o\u017cone tylko te s\u0142owa, kt\u00f3re zosta\u0142y zapisane w Ewangeliach. Postacie: Maryi, \u015bw. J\u00f3zefa, Zachariasza, El\u017cbiety, Jana Chrzciciela, Aposto\u0142\u00f3w, Symeona, \u015bwi\u0119tych kobiet, ale te\u017c wrog\u00f3w Chrystusa: Kajfasza, Annasza i ich s\u0142ug, Judasza, Pi\u0142ata, Heroda i jego kochanki Herodiady oraz wielu faryzeusz\u00f3w s\u0105 odmalowane z pasj\u0105, ukazuj\u0105 szlachetno\u015b\u0107 pierwszych i nikczemno\u015b\u0107 drugich. <\/p>\n\n
W \u201eJezus z Nazarethu\u201d na samym jego ko\u0144cu, znajduje si\u0119 jedyne w ca\u0142ym obszernym tek\u015bcie powie\u015bci kr\u00f3tkie nawi\u0105zanie osobiste. Jest to zarazem opis, kt\u00f3ry obja\u015bnia trudno\u015b\u0107 wiary Izraela w Jezusa Chrystusa jako Mesjasza, Syna Bo\u017cego i refleksja Romana Brandstaettera. Scena rozgrywa si\u0119 po Wniebowst\u0105pieniu Chrystusa. <\/p>\n\n
\u201eP\u00f3\u017anym popo\u0142udniem wyszli ze \u015awi\u0105tyni. O tej samej porze pewien podesz\u0142y wiekiem faryzeusz, wracaj\u0105c do domu po przechadzce w dolinie Cedronu, spostrzeg\u0142 z dala gromadk\u0119 nieznanych mu m\u0119\u017c\u00f3w i niewiast, id\u0105cych w kierunku G\u00f3rnego Miasta. Gdy ich mija\u0142, us\u0142ysza\u0142, jak gor\u0105czkowo rozprawiaj\u0105 o jakim\u015b cudownym zdarzeniu, kt\u00f3rego byli \u015bwiadkami. Faryzeusz zatrzyma\u0142 si\u0119 i spyta\u0142: <\/p>\n\n
– O czym tak \u017cywo rozprawiaj\u0105 moi bracia?
Starzec wzruszy\u0142 niedowierzaj\u0105co ramionami i wspieraj\u0105c si\u0119 na lasce, szed\u0142 powoli pod g\u00f3r\u0119, do swojego domu bielej\u0105cego na stoku wzg\u00f3rza w\u015br\u00f3d ciemnych cyprys\u00f3w, drzew mi\u0142ych Panu. Tak, s\u0142ysza\u0142 o M\u0119\u017cu z Nazarethu. S\u0142ysza\u0142 o Jego m\u0105dro\u015bci i dobroci, o naukach i cudach, o Jego m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci i o zmartwychwstaniu. Nie m\u00f3g\u0142 dopatrze\u0107 si\u0119 winy w Oskar\u017conym. Uwa\u017ca\u0142 za czyn haniebny wydanie syna Izraela w r\u0119ce poga\u0144skich oprawc\u00f3w. <\/p>\n\n
Ale Jeszua ben Josef Mesjaszem? Jeszua ben Josef Synem Bo\u017cym? Jeszua ben Josef zmartwychwsta\u0142? Starzec westchn\u0105\u0142. Przystan\u0105\u0142. Usiad\u0142 na przydro\u017cnym g\u0142azie. Zamy\u015bli\u0142 si\u0119. A by\u0142 on praojcem tego, kt\u00f3ry t\u0119 opowie\u015b\u0107 o Jezusie z Nazarethu napisa\u0142.\u201d <\/p>\n\n
\u017bycie Romana Brandstaettera zako\u0144czy\u0142o si\u0119 w 1987 roku. Na jego grobie, kt\u00f3ry jest na cmentarzu Mi\u0142ostowskim z Poznaniu, wypisane s\u0105 s\u0142owa z 1 Listu \u015bw. Jana: Przeszli\u015bmy ze \u015bmierci do \u017cycia (1J 3,14). <\/p>\n\n
\u015aw. Jan Pawe\u0142 II bardzo ceni\u0142 tego wielkiego pisarza i kilkakrotnie si\u0119 z nim spotyka\u0142, czyta\u0142 jego dzie\u0142a. Czu\u0142, tak jak Brandstaetter, \u017ce dzieje Polski i naszego narodu przedziwnie splecione z narodem \u017bydowskim s\u0105 wielkim wyr\u00f3\u017cnieniem, ale i zadaniem. Jakim zadaniem? Mamy modli\u0107 si\u0119 o wiar\u0119 w Chrystusa dla nich. Mamy im g\u0142osi\u0107 Mesjasza, Zbawiciela \u015bwiata, Jezusa z Nazaretu, tak by Go spotkali i w Niego uwierzyli. By jak Roman Brandstaetter w jego ciemno\u015bciach ducha zobaczyli smug\u0119 najwspanialszego \u015bwiat\u0142a Bo\u017cego. By jak Edyta Stein \u2013 \u015bw. Teresa Benedykta, z g\u0142\u0119bi serca powiedzieli o Chrystusie: to jest prawda! By na widok Krzy\u017ca wybuchn\u0119\u0142a w nich mi\u0142o\u015b\u0107 do Jezusa, jak w Racheli Dr\u0105\u017cek \u2013 siostrze Pauli Malczewskiej OSB (jej \u017cycie i drog\u0119 w Ko\u015bciele przedstawili\u015bmy w \u201eTrwajcie w mi\u0142o\u015bci\u201d w numerach 1 i 2\/2025). By tak, jak wielu innych syn\u00f3w i c\u00f3rek tego szlachetnego narodu, przyj\u0119li Jezusa Chrystusa, kt\u00f3ry z nich si\u0119 narodzi\u0142 i do nich pierwszych przyszed\u0142. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Herod zwyk\u0142 podczas golenia rozwa\u017ca\u0107 osobiste sprawy, gdy\u017c monotonne ruchy p\u0119dzla i zapach oliwy zaprawionej nardem pobudza\u0142y jego wyobra\u017ani\u0119, czu\u0142\u0105 na wszelkie bod\u017ace zewn\u0119trzne. Tym razem rozwa\u017ca\u0142 \u2014 z najwy\u017csz\u0105 uwag\u0105 \u2014 sen, kt\u00f3ry po wielu latach zn\u00f3w tej nocy powr\u00f3ci\u0142, by go prze\u015bladowa\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1025,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-1094","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1094"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1095,"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1094\/revisions\/1095"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1025"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jesusofbrandstaetter.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}